آیین کوچ قوم بختیاری

کوچ قوم بختیاری بیانگر آداب و رسوم و شیوه زندگی باستانی عشایر ایران می­‌باشد. عموما شغل اکثر عشایر بختیاری دامداری است. به همین دلیل آنها برای پیدا کردن مراتع مناسب و سرسبز برای تغذیه دام­‌های خود باید در فصل­‌های مختلف سال کوچ کنند. اگر به مسئله اقوام ایران و کوچ عشایر علاقه­‌مند هستید، این مطلب را دنبال کنید تا با آیین کوچ ایل بختیاری، مسیر و تغییرات امروز کوچ قوم بختیاری آشنا شوید.

کوچ قوم بختیاری
کوچ قوم بختیاری

کوچ قوم بختیاری­ ها

یکی از جالب­‌ترین و پیچیده‌­ترین نمونه کوچ میان اقوام عشایر متعلق به قوم بختیاری می‌­باشد. بختیاری‌­ها برای کوچ باید از بلندی­‌هایی عبور نمایند که بیش از سه هزار متر ارتفاع دارند. این قوم باید زمان کوچ خود را با وسواس و دقت زیاد انتخاب کند. چون امکان دارد در طول راه با سیلاب­ رودخانه­‌های کوهستانی، نبودن مراتع و چراگاه و برف زودرس مواجه شوند.

عکس کوچ عشایر بختیاری
عکس کوچ عشایر بختیاری

عشایر بختیاری به آغاز کوچ، مالکنون می­‌گویند. این اصطلاح از دو کلمه مال و کنون تشکیل شده است. مال به معنی آبادی و مجموع سیاه چادرها می­‌باشد. کنون هم معنی از جا کندن را می­‌دهد.

 در واقع مالکنون یک آیین تاریخی و باستانی میان عشایر بختیاری به حساب می­‌آید. در فرهنگ بختیاری کوچ با تلاش و سختی کشیدن مردان و زنان این دیار عجین گشته است. آنها برای کوچ کردن سر به کوهستان و رودهای ناآرام می‌­زنند.

سختی های کودکان و زنان در کوچ بختیاری ها
سختی های کودکان و زنان در کوچ بختیاری ها

زنان در مسیر کوچ وظیفه حمل بارهای سبک و مراقبت و مواظبت از کودکان را بر عهده دارند. مردان و نوجوانان ایل نیز گله‌­ها و مال­‌ها را همراهی می‌­نمایند. از آنجا که مسیر کوچ سخت و کوهستانی می‌­باشد، قاطر بهترین وسیله برای حمل و نقل به حساب می­‌آید. البته در سال­‌های اخیر راه­‌های روستایی توسعه پیدا کرده است. به همین دلیل بعضی از خانوارهای ایل بختیاری برای جا به جایی اثاثیه، بار و بنه و اعضای خانوار، از وسایل نقلیه موتوری استفاده می­‌نمایند. خانوارهایی که تمکن مالی دارند نیز با ماشین کوچ می­‌کنند. البته جا به جایی و حمل دام با ماشین عموما رایج نیست. مگر در مواقع ضروری. البته از دیگر علت‌­های ماشینی شدن کوچ، کاهش علوفه و مرتع در ایل راه است.

مشقت های کوچ اقوام بختیاری
مشقت های کوچ ایل بختیاری

اقوام ایران

موضوع اقوام ایران به شدت نیاز به تحقیقات بی طرفانه و علمی دارد. متاسفانه با گذشت زمان هم خیلی از این اطلاعات و آیین‌ها و مراسم از بین می‌روند. در بخش اقوام ایران ما ابتدا به معرفی اقوامی چون بختیاری، ترکمن، قشقایی و عرب جرقویه کردیم.

اقوام ایرانی
اقوام ایرانی

که امیدواریم با گذشت زمان بتوانیم اقوام ایران را بطور کامل پوشش دهیم. در مراسم ها هم به معرفی مراسم عروسی در قوم بختیاری و مراسم ازدواج قوم قشقایی نیز پرداخته‌ایم.

مسیرهای سخت در کوچ عشایر بختیاری
مسیرهای سخت در کوچ عشایر بختیاری

زمان کوچ قوم بختیاری

عشایر ساعت نیک را برای حرکت ایل انتخاب می‌­کنند. بار و بنه می­‌بندد و آماده حرکت می‌­شوند. عده­‌ای در ایل وظیفه راندن بره­‌ها و بزغاله‌­ها را دارند. آنها در طی مسیر کوچ با صدایی دلنشین اشعاری لری برای حیوانات خود می­‌خوانند.

زمان کوچ را پیر طایفه تعیین می‌­کند. پیران طایفه عموما زمان کوچ را بر اساس تقویم نجومی مشخص می‌­کنند. چنانچه زمان را ماه در عقرب مشاهده کنند طایفه از مسیری که در آن ستاره‌­ای پیدا باشد، عبور نمی­‌کند.

بیشتر بخوانید/Read More  عرب جرقویه
مراسم و بازی های بختیاری ها
مراسم و بازی های بختیاری ها

عشایر بختیاری مسیر خود را بر اساس آموخته­‌های ذهنی خود و حرکت ستارگان در شب شناسایی می­‌نمایند. تمامی مردان طایفه با خود تفنگ حمل می­‌کنند. چون امکان دارد در میان راه حیوان وحشی‌­ای به آنها حمله کند.

عشایر بختیاری سالی دو بار اقدام به کوچ می‌­نمایند. آنها برای دستیابی به مراتع سرسبز، هر سال ییلاق و قشلاق می‌­کنند. کوچ اول در فصل بهار است که از نیمه فروردین تا اواخر اردیبهشت می­‌باشد. آنها از منطقه گرمسیر خوزستان به مناطق سردسیر در چهارمحال و بختیاری ییلاق می­‌کنند. موعد کوچ دوم از اواخر شهریور تا اواسط آبان است. عشایر در این زمان مسیر آمده را برمی­‌گردند و قشلاق می‌­نمایند.

عبور از رودخانه به هنگام کوچ
عبور از رودخانه به هنگام کوچ

سرعت قشلاق کردن ایل به مراتب سریع­تر از ییلاق کردن است. چون در فصل ییلاق در بین راه علوفه به میزان کافی برای تغذیه دام­‌ها وجود ندارد. همچنین هوا خیلی معتدل نیست و آب رودخانه­‌ها کاهش یافته است. وسیله اصلی کوچ و حمل بار عشایر اسب و قاطر می­‌باشد. مردان کهنسال، زنان و کودکان خردسال با اسباب و اثاثیه به همراه چهارپایان مسیر را طی می‌­نمایند. زنان و مردان جوان و نوجوانان ایل مسیر کوچ را با پای پیاده سیر می‌­کنند.

وضعیت کوچ قوم بختیاری در حال حاضر

در حال حاضر خیلی از گروه‌­های عشایر بختیاری مثل باقی ایلات و عشایر ایران یکجانشین گشته‌­اند. ولی هنوز هم قسمتی از عشایر متحرک و کوچ رو می­‌باشند.

کوچ عشایر بختیاری
کوچ عشایر بختیاری

عموما زمان کوچ که فرا می­‌رسد چند خانوار از یک طایفه با هم کوچ می‌­نمایند. چنانچه مشکلی در مسیر کوچ پیش آید، می‌توانند به هم کمک کنند. در کل ایل بختیاری دارای حس تعاون و همکاری زیادی هستند. بعضی اوقات، مردان طایفه نوایی غمگین سر می­‌دهند. اشعار برزگری می­خوانند که به آن باوه رو می­‌گویند.

طایفه­‌هایی هم وجود دارند که به کشاورزی نیز مشغول هستند. عده‌­ای از مردان این طایفه­‌ها در فصل کوچ در ییلاق باقی می­‌مانند تا زمان برداشت محصول آنجا باشند. باقی طایفه بار و بنه می‌­بندند و همراه چهارپایان خود کوچ می‌­کنند.

عکس کوچ قوم بختیاری
عکس کوچ در کوهستان های رشته کوه زاگرس

البته به جز کوچ بزرگ که همان ییلاق و قشلاق می­‌باشد که توضیح دادیم، عشایر بختیاری نوع دیگری از کوچ را نیز دارند. این نوع از کوچ، به کوچ کوچک معروف است. کوچ کوچک درون منطقه انجام می­‌شود. یعنی زمانی که عشایر به منظور پیدا کردن مراتع و چراگاه مناسب برای دام­های خود دست به کوچ می‌­زنند.

پیشینه کوچ قوم بختیاری ها

در گذشته‌­های خیلی دور انسان فناوری و قدرت امروز را نداشته است تا به وسیله آن بتواند تمامی عوامل طبیعی را تسخیر کند. عواملی همچون گرما، سرما تامین آب و خوراک و باقی ملزومات زندگی. به همین خاطر مجبور بود او خود را با شرایط طبیعت تطبیق دهد. همین موضوع سبب گشت تا انسان در فصول گرم و سرد کوچ نشینی را انتخاب کند.

شواهد تاریخی بیانگر این است که پیشینه کوچ ایلات بختیاری به گذشته­‌های خیلی دور بر می‌­گردد. حتی بعضی از منابع معتقدند که پیشینه آن به پیش از میلاد مسیح باز می­‌گردد.

عبور دادن بره ها از رودخانه توسط مرد بختیاری
عبور دادن بره ها از رودخانه توسط مرد بختیاری

از گذشته­‌های دور، عشایر در طول مسیر منزلگاه‌­های موقتی را برای خود تعیین می­‌کردند. این منزلگاه را با در نظر گرفتن شرایط منزلگاه مثل علوفه کافی، آب، امنیت و خلوت بودن محدوده انتخاب می­‌کنند. اصولا حرکت از یک منزل به منزل بعدی از آغازین ساعات روز، شروع می‌­شود و بعد از طی مسافت پنچ تا شش ساعت تمام می­‌شود. عشایر گله­های خود را برای تعلیف آنها از مسیری جداگانه می­‌برند. البته باید بدانید که این منزلگاه‌­های بین راهی متعلق به تیره و طایفه خاصی نمی‌­باشند. استفاده از این منزلگاه‌­ها برای تمامی طوایف می­‌باشد.

بیشتر بخوانید/Read More  قوم ترکمن

خانوارهای عشایر برای کوچ وسایل مورد نیاز و آذوقه بین راه خود را با خورجین همراه خود می‌­برند. اما اسباب و اثاثیه اضافه خود را در منزل خویشاوندان خود به امانت می­‌گذارند. سپس هنگامی که از ییلاق بازگشتند وسایل خود را باز پس می‌­گیرند. عموما خانوارهای مال در قشلاق پراکنده می‌­گردند. خانوارهای سرمال نیز در منزلگاه‌های دوم و سوم منتظر می­مانند تا سایر مال­ها به آنها بپیوندند.

کوچ عشایر بختیاری
کوچ عشایر بختیاری

مسیر کوچ عشایر بختیاری

عشایر بختیاری مسیرهای اصلی و فرعی مختلفی را به منظور کوچ کردن، استفاده می­‌کنند. شاخه­‌های فرعی مسیرها، پرتگاه­‌های عشایر را به ایل راه‌­های اصلی متصل می­‌نماید. این ایل راه­‌های اصلی شامل هزار چم، دو آب، کوه سفید، دزپارت و تاراز می‌­باشد. تمامی عشایر بختیاری برای ییلاق و قشلاق باید از این پنج مسیر عنوان شده عبور کنند. مسیر کوچ این ایل دلیر از میان ارتفاعات پر فراز و نشیب رشته کوه‌­های زاگرس و رودهای پر آب کارون گذر می­‌کند. همین موضوع سبب شده که مسیر ایل بختیاری به عنوان صعب العبورترین مسیر عشایری کشور به حساب آید.

دزپارت قدیمی­ترین ایل راه عشایر بختیاری می­‌باشد که دارای قدمت باستانی است. این مسیر از قدیم الایام که خوانین بختیاری در آن مستقر بودند، جاده‌­ای استراتژیک بوده است. طول این مسیر 220 کیلومتر می‌­باشد. این مسیر از شهرستان­‌های کوهرنگ، اردل و فارسان واقع در استان چهارمحال و بختیاری می­‌گذرد. شهرستان ایذه، رامهرمز و قسمتی از مسجد سلیمان را به هم مرتبط می­‌سازد.

عکس زیبایی از کوچ اقوام بختیاری
عکس زیبایی از کوچ ایل بختیاری

ایل راه دوآب قلمرو ییلاق و قشلاق طوایفی به نام دینارانی می‌­باشد. این مسیر دهستان حومه ایذه، سوسن و مرغا را به هم متصل می­‌نماید. البته ناگفته نماند که بخشی از این مسیر در استان­های چهار محال و بختیاری و خوزستان آسفالت شده است. مسیر کوه سفید، دهستان­های اندیکا و لالی را که در استان خوزستان واقع شده است به ناحیه­‌های کوهرنگ، فارسان و اردل در منطقه چهارمحال و بختیاری وصل می‌­کند.

ایل راه هزارچم از دشوارترین مسیرهای عشایری ایل بختیاری است. تعدادی از عشایری که در اندیکا و لالی و اطراف شوشتر اقامت دارند از این مسیر استفاده می‌کنند. تاراز یکی از اصلی­‌ترین و مهم­ترین مسیرهای عشایر منطقه محسوب می­‌شود. این مسیر ارتباطی بین نواحی عشایری مسجد سلیمان و اندیکا می­‌باشد.

آیین کوچ قوم بختیاری
آیین کوچ قوم بختیاری
امتیاز شما به این صفحه:

آئیین کوچ قوم بختیاری

کوچ قوم بختیاری بیانگر آداب و رسوم و شیوه زندگی باستانی عشایر ایران و اقوام بختیاری می‌‌باشد. در مطلب بالا به مسیرها، زمان و معرفی کامل آئیین کوچ قوم بختیاری پرداختیم.

درحال ارسال
امتیاز دهی کاربران
4.67 (3 رای)