مسجد جامع ابرکوه

مسجد جامع ابرکوه یکی از بناهای تاریخی ارزشمند و از دیدنی های ابرکوه به حساب می­‌آید. شهر ابرکوه یکی از شهرهای زیبای استان یزد است. این مسجد از مساجد ایران دارای دو قبله یا محراب می­‌باشد، به همین خاطر به آن مسجد دو قبله، یا دو محراب می­‌گویند. این مسجد از مساجد جامع ایران در سال 1312 در فهرست آثار ملی ایران قرار گرفت. در این مطلب به بررسی تاریخچه، بخش­های مختلف مسجد، معماری آن و مسیر دسترسی به مسجدجامع ابرکوه می‌پردازیم.

عکس مسجدجامع ابرکوه
عکس مسجدجامع ابرکوه

تاریخچه مسجد جامع ابرکوه

در لحظه ورود بلافاصله متوجه می­‌شوید، که قدمت این مسجد به قرن چهارم هجری و حتی شاید زودتر از آن باز می‌­گردد. شکل امروزی مسجد باقیمانده از دوران ایلخانیان است. همچنین در دوره­‌های تیموری و صفوی نیز گسترش یافته است. در قرن هشتم هجری و در زمان سلطنت سلطان ابوسعید ایلخانی دستور داده شد. تا مسجد مورد مرمت و بازسازی قرار گیرد. در ایوان شرقی مسجد نیز محرابی بسیار باشکوه همراه با گچبری­‌های زیبا ساخته شد.

مسجد جامع ابرکوه
مسجد جامع ابرکوه

پس از دوره مغول یک نمازخانه در انتهای ایوان بزرگ ساخته می­‌شود، که یکی از سلسله بناهای معروف خان اوتمه بغداد به حساب می‌­آید. کتیبه بالای محراب این نمازخانه نشان می­‌دهد، که این بنا از ملحقات ایوان مغولی مسجد است.

محراب مسجد جامع ابرکوه

مسجد جامع ابرکوه دارای پنج محراب می‌­باشد. یکی از محراب­‌ها با گچبری­‌های زیبا و طرح­‌های اسلیمی، کتیبه‌هایی با خط نسخ و کوفی تزیین گشته است. سه محراب دیگر نیز از جنس مرمر و آهک هستند. یکی دیگر از محراب­‌ها هم از جنس کاشی می­‌باشد. محراب اصلی مسجد، سنگی است و دو ستون تزئینی از جنس مرمر دارد. این محراب در موزه اسلامی ملی ایران نگهداری می‌­شود.

محراب اولیه این مسجد به سبک معماری بناهای مغولی ساخته شده است. از آنجا که این محراب حدود 47 درجه با جهت قطب مغناطیسی شمال اختلاف دارد، محراب دومی بنا می­‌گردد تا قبله قبلی را اصلاح نماید. برخی معتقدند که محراب اول به سمت بیت المقدس بوده است. اما این موضوع از لحاظ علمی صحت ندارد. چون آن محراب از لحاظ طول و عرض جغرافیایی بیت المقدس را نشان نمی‌­دهد.

حیاط مسجد جامع ابرکوه
حیاط مسجد جامع ابرکوه

در سمت غربی مسجد نیز محرابی سنگی به چشم می‌­آید، که از جنس سنگ مرمر ساخته شده است. این محراب پر از تزئینات است. نقش اصلی آن ستاره‌­ای شش پر است. حاشیه آن با گلبرگ­‌هایی تزیین شده است که با خط کوفی بنایی روی هر کدام از گلبرگ­‌ها نام محمد حکاکی شده است. بخش پایینی سنگ حاشیه­‌ای لوزی شکل دارد، که دور تا دور آن نیز با گل و بوته آراسته گشته است. در آنها نیز چهار بار نام علی به کار رفته است. گرداگرد حاشیه اصلی محراب هم با کتیبه­ای به خط نستعلیق مزین گشته است.

وجود محراب­‌های متعدد باعث شده است که مردم این شهر فکر کنند، که این مسجد چند قبله دارد. اما وجود این محراب­‌ها برای زمانی است که تعداد زیادی از افراد که وارد مسجد می­‌شوند، در هر نقطه از مسجد بتوانند جهت قبله را تشخیص دهند.

پلان مسجد جامع ابرکوه

در ورودی مسجد سمت شمال قرار دارد. ورودی دارای سردری بلند و شاهانه است. سه گوشه آن مزین به سه طاق نما است. مسجد در ورودی دیگری هم دارد، که در خیابان اصلی و کنار دیوار غربی ساختمان شهرداری واقع شده است. پس از عبور از در وارد دهلیزی بزرگ و هشت گوشه می­‌شوید، که به حیاط مرکزی راه دارد. این حیاط به شکل مستطیل ساخته شده است. در وسط صفه مسجد زیرزمینی دیده می­‌شود، که وسعت زیادی دارد. صفه بالایی آن برای برپایی نماز در فصل تابستان استفاده می­‌گردد.

مناره مسجد جامع ابرکوه
مناره مسجد جامع ابرکوه

گرم خانه مسجد بر روی ستون­‌های هشت ضلعی، بنا گشته است. معماری این گرم خانه بسیار جالب است. سقف به صورت ضربی بنا شده است، هلال­‌های موزون و مقرنس­‌های گچی همگی جلوه ای زیبا به این بخش از مسجد بخشیده‌­اند. یکی از پنج محراب مسجد نیز در گرم خانه قرار دارد. محراب اینجا با کاشی­‌های فیروزه­ای پوشانده شده‌­اند. در این بخش سنگ قبری حجاری شده نیز وجود دارد، که روی آن آیاتی از قرآن نقش بسته است. متاسفانه بخش­‌هایی از سقف مسجد فرو ریخته و نیازمند مرمت و بازسازی می­‌باشد.

گلدسته­‌های مسجد از روزگاران دور به دوقسمت تقسیم شده است. اما در گذر زمان و بر اثر تغییرات جوی قسمت بالایی آن از بین رفته است. به صورتی که تنها بخش پایین آن باقی مانده بود. تا اینکه در سال 1310 تا 1320 بخش بالایی آن را دوباره مرمت و بازسازی کردند.

عکس مناره مسجد جامع ابرکوه
عکس مناره مسجد جامع ابرکوه

آثار مسجد جامع ابرکوه

در این مسجد آثار گران‌بها و ارزشمندی همچون لوح­های قدیمی وجود داشته است. اکثر این آثار در سال 1316 به موزه ایران باستان تهران انتقال می­‌یابند. بعضی از پی­های مسجد را نیز برای حفاظت از آسیب در شیشه محصور کرده‌­اند. یکی از آثار زیبا که در این ویترین‌­ها قرار گرفته است، قبله نمایی می‌­باشد که روی آن را با کاشیکاری­‌های فیروزه­ای منقوش کرده­‌اند. در داخل حیاط مسجد سنگ قبرهایی کشف کردند، که به سال­های 819 هجری قمری و 1007 هجری قمری بر می‌­گردد.

مسجدجامع ابرکوه
مسجدجامع ابرکوه

بخش های مختلف مسجد جامع ابرکوه

در بخش قدیمی مسجد، فضایی ساخته شده است که در زمان­‌های گذشته به آن تاریک خانه می­‌گفتند. عرفا، دانشمندان و علما برای عبادت به این بخش می‌رفتند. همچنین تاریک خانه محل چله نشینی بوده است. یکی از محراب‌­های مسجد در همین بخش وجود دارد. گفته می‌­شود عزیزالدین نسفی در تاریک خانه این مسجد چله نشینی کرده است. نتیجه این چله نشینی نیز تکمیل کتاب انسان کامل بوده است.

معماری مسجد جامع ابرکوه

مسجد جامع ابرکوه، بنایی چهار ایوانه می‌­باشد. شبستان، سردابه، محراب و دهلیز بخش­‌های تشکیل دهنده این بنا هستند. این مسجد دارای دو شبستان است. که پشت ایوان­‌های شمالی و جنوبی قرار گرفته­اند. سردابه نیز در میان صحن واقع شده است.

در وسط صحن مسجد آب انبار، وضوخانه و سردابه قرار گرفته­‌اند که همگی در یک زیرزمین با سقفی پوشیده جمع شده بودند. برجستگی وسط حیاط مسجد همان سقف زیرزمین می‌­باشد. سردابه مسجد شکل صلیب مانند دارد و داخل سنگ­های رسوبی حفر شده است. این شیوه یکی از ویژگی­‌های معماری دوران ایلخانیان محسوب می­‌شود. رواق­های مسجد در اطراف ایوان­‌ها قرار گرفته­‌اند و دو طبقه هستند. طاق‌­های این مسجد دولایه ساخته شده است. ضخامت هر کدام از آنها 40 سانتیمتر و دهانه آن 7 متر می‌­باشد. طاق­ها به شکل طاق و تویزه ساخته شده­‌اند.

عکس مسجد جامع ابرکوه
عکس مسجد جامع ابرکوه

مسجد جامع های شهرهای مختلف ایران

در هر شهر تاریخی و قدیمی شما یک مسجدجامع می‌بینید. این مسجدجامع ها کارکرد مذهبی و سیاسی خاصی در دوران مختلف داشته‌اند. از این مساجد می‌توان به مسجد جامع اصفهان، مسجد جامع گلپایگان، مسجد جامع ارومیه و مسجد جامع کاشان اشاره کرد.

ابرکوه

ابرکوه یکی از شهرهای پر رونق و با اهمیت قدیم یزد بود است. این شهر مسیر عبور کاروان­های جاده ابریشم بوده است. وجه تسمیه این شهر به خاطر قرار گرفتن این شهر روی دامنه صخره‌­ای کوه است.

دیگر دیدنی های ابرکوه

از دیگر دیدنی های ابرکوه می‌توان سرو ابرکوه، یخچال خشتی ورودی ابرکوه، خانه آقازاده ابرکوه، منازه های نظامیه، خانه صولت(موزه مردم شناسی ابرکوه)، کویر ابرکوه، قلعه شهرسب، عمارت عزت آباد، سد تیزک، قلعه بداف، مسجد جامع هک و گنبد عالی ابرکوه به اشاره کرد.

دیدنی های ابرکوه
دیدنی های ابرکوه

مسجدهای جامع ایران

از دیگر مساجد جامع ایران می‌توان به مسجد جامع اصفهان، مسجد جامع یزد، مسجد جامع ارومیه، مسجد جامع کاشان، مسجد جامع فهرج، مسجد جامع نایین، مسجد جامع ورامین، مسجد جامع قائن، مسجد جامع گلپایگان، مسجد جامع اردکان، مسجد جامع اردستان و مسجد جامع عتیق شیراز اشاره کرد.

مسیر دسترسی به مسجد جامع ابرکوه

میدان امام حسین، میدان اصلی شهر ابرکوه به حساب می‌­آید و در مرکز شهر قرار گرفته است. در گوشه‌­ای از میدان امام حسین مسجدی جلوه­‌گری می­‌کند که همان مسجد جامع شهر است.

مسجد جامع ابرکوه
مسجد جامع ابرکوه

آب و هوای شهر ابرکوه

جاذبه‌ها و دیدنی های ابرکوه به دلیل تاریخ و پیشینه‌ای که دارد، بسیار زیاد است. اگر قصد سفر به این شهر کویری را دارید، دانستن آب و هوا و شرایط جوی این شهر یکی از نکات مهم است. در این بخش آب و هوای شهر ابرکوه آورده شده است. با مراجعه به این بخش می‌توانید از شرایط جوی و دمایی این شهر در هر روز آگاهی یابید.

ابركوه آب و هوای

لوکیشن دقیق مسجد جامع ابرکوه

در بخش‌های بالا در این مقاله به آدرس و مسیرهای دسترسی به این مسجد تاریخی اشاره شده است. اما برای یافتن این مسجد دیدنی، تنها داشتن آدرس و مسیرهای دسترسی کافی نیست. در این قسمت برای راهیابی و مسیریابی بهتر و ساده‌تر، لوکیشن دقیق این اثر تاریخی آورده شده است.

با مراجعه به این بخش و با کمک نرم افزارهای نقشه خوانی گوشی همراه هوشمند مانند گوگل مپ، براحتی می‌توانید بهترین مسیر برای رسیدن به این مسجد تاریخی و زیبا را بیابید.

اگر روش استفاده از نرم افزار گوگل مپ را نمی‌دانید، می‌توانید با کلیک بر روی این لینک، از روش استفاده از این نرم افزار نقشه‌خوانی، اطلاع یابید.

عکس‌های این مطلب را استاد جناب آقای صادق میری و جناب آقای احسان باغبان عزیز ثبت نموده‌اند.

امتیاز شما به این صفحه:

مسجد جامع ابرکوه

مسجد جامع ابرکوه یکی از بناهای تاریخی ارزشمند و از دیدنی های ابرکوه است. در مقاله بالا به معرفی، تاریخچه، ساعت بازدید و آدرس مسجد جامع ابرکوه پرداختیم.

درحال ارسال
امتیاز دهی کاربران
4.25 (4 رای)