مسجد جامع فهرج یزد

مسجد جامع فهرج یکی از مساجد ایران است که قرن­‌ها پایداری کرده و شکل اصیل و اولیه خود را حفظ نموده است. این مسجد یکی از دیدنی­ های یزد محسوب می‌­شود. مسجدی که بنای آن کاملا با دیگر مساجدی که شما در ذهن خود دارید متفاوت است. در آن خبری از گنبدهای فیروزه­‌ای، مناره­ه‌ای متقارن و کاشی­کاری­‌ها و معرق کاری‌­های متنوع نیست. این بنا در عین سادگی دارای اصالت و زیبایی بی نظیری است. برای اینکه با این مسجد تاریخی بیشتر آشنا شوید، ما در ادامه تاریخچه مسجد جامع فهرج از مساجد جامع ایران، شیوه معماری، پلان و تزئینات این بنا، مسیر دسترسی، عکس مسجد جامع فهرج، ساعات و هزینه بازدید از مسجد جامع روستای فهرج یزد را شرح خواهیم داد. به طور مختصری نیز به بیان جاهای دیدنی فهرج و آب و هوای آن خواهیم پرداخت.

مسجد جامع روستای فهرج یزد
مسجد جامع روستای فهرج یزد

تاریخچه مسجد جامع فهرج

در واقع قدمت دقیق این مسجد تاریخی در هاله­‌ای از ابهام است. به گونه‌­ای که حتی برخی معتقد هستند این مسجد اولین و قدیمی­‌ترین مسجد ایران می­‌باشد. اما این ادعا اشتباه است. چرا که بنا بر شواهد تاریخی، مسجد شوش قدیمی‌­ترین مسجدی است که در ایران بنا گشته است.

مسجد جامع فهرج از نمایی دیگر
مسجد جامع فهرج از نمایی دیگر

با این وجود به نظر می‌­رسد این مسجد جزو اولین مساجدی است که پس از فتح شهر یزد به دست اعراب و مسلمانان احداث می‌­شود. بنا به استناد پیرنیا این مسجد نیم سده بعد از اولین مسجدی که پیامبر بنا کرده بود، ساخته شد. او هیچ گاه تاریخ دقیقی برای ساخت این بنا اعلام نکرد. همچنین نوع معماری و تزئینات بنا گواه بر این است که این بنا یکی از مساجد صدر اسلام به حساب می‌­آید. در ادامه به بررسی معماری این مسجد خواهیم پرداخت تا این شواهد را بررسی کنیم.

عکس مناره مسجد جامع فهرج
عکس مناره مسجد جامع فهرج

دیدگاه های مختلف در مورد قدمت مسجد جامع فهرج

ناگفته نماند که باستان شناسان غربی تاریخ گذاری پیرنیا را که در واقع معرف اصلی این مسجد بوده است، قبول ندارند. آنها بنا بر بررسی­‌های خود قدمت این بنا را به قرن سوم هجری نسبت می­‌دهند.

یکی از دلایلی که آنها برای این موضوع بیان می­‌کنند این است که زمانی که اعراب ایران را فتح کردند، دین اسلام به صورت یک شبه در کل ایران رایج نشد. بلکه رفته رفته و کم کم این دین در میان مردم ایران زمین که تا چندی قبل از آن دارای آیین زرتشتی بودند رواج پیدا کرد. این روند در شهرهای مختلف ایران متفاوت بوده است. اینکه پذیرش دین اسلام توسط مردم یزد دیرتر از دیگر شهرهای ایران اتفاق افتاده باشد، امر بعیدی نیست. چرا که یزد یکی از پایگاه­‌های اصلی زرتشتیان بوده است. به همین خاطر ساخت یک مسجد جامع با چنین تزئیناتی را آن هم در قرون اولیه اسلام دور از ذهن می‌­دانند.

داخل مسجد جامع فهرج
داخل مسجد جامع فهرج

تنها امری که کاملا مشخص است این است که مسجد جامع فهرج پیش از قرن چهارم هجری بنا گشته است. چرا که بعد از این قرن نصب کتیبه در مساجد رواج پیدا می‌­کند و از آن قرن به بعد تقریبا مسجدی بدون کتیبه یافت نمی‌­شود. اما مسجد جامع فهرج دارای هیچ گونه کتیبه‌­ای نیست.

پلان مسجد جامع فهرج

نقشه و پلان این مسجد بر اساس مساجد عربی که به مساجد شبستانی معروف هستند، طراحی گشته است. مساجد عربی یا شبستانی دارای گنبد نبودند. این بنا دارای تاقگان­‌هایی است که گرد تا گرد صحن مسجد را فرا گرفته‌­اند. این مسجد در دسته مساجد چهار ایوانی قرار می­‌گیرد که دارای چهار صفه و سه شبستان می­‌باشد.

معماری مسجد جامع روستا فهرج
معماری مسجد جامع روستا فهرج

فضای مسقف مسجد دارای پنج راهرو است که هر پنج راهرو رو به قبله قرار دارند. اما تنها راهروی وسطی دارای محراب می‌­باشد و از دیگر راهروها پهن‌تر می­‌باشد. این راهروی پهن­تر یکی از شبستان­‌های مسجد است.

فضای شبستان دارای ارتفاع زیادی است. در شبستان ستون‌­های مستطیل شکلی قرار گرفته است. در هر گوشه این ستون­‌ها، ستونک­‌های توکار گرد تزئینی به چشم می‌­آید. باستان شناسانی که معتقدند این مسجد مربوط به دوران اولیه اسلام نیست، یکی از دلایل گفته‌­های خود را همین ستون­‌ها بیان می‌­دارند. رعایت چنین جزئیاتی در ستون­‌های ساده مساجد اولیه دیده نمی­‌شده است. در انتهای شبستان، محرابی گچی قرار دارد. در غرب این محراب که محراب اصلی مسجد است، محرابی الحاقی قرار دارد که بعدها در شبستان بنا گشته است.

طاق های مسجد جامع فهرج
طاق های مسجد جامع فهرج

معماری مسجد جامع فهرج

حیاط مسجد به طور کامل مربع شکل نیست. قسمت شمالی حیاط از بخش جنوبی کمی عریض‌­تر و پهن‌­تر می­‌باشد.

در سمت جنوب غربی حیاط بقایای یک شبستان زمستانی دیده می‌­شود. ظاهرا این شبستان بنایی الحاقی است که در فصول سرد سال مورد استفاده قرار می­‌گرفته است. دلیل الحاقی بودن آن نیز به خاطر این است که شبستان بیرون از محدوده مسجد اولیه ساخته شده است. همچنین ابعاد خشت‌­هایی که در ساخت آن مورد استفاده قرار گرفته با بنای اولیه مسجد متفاوت است. به نظر می­‌رسد این خشت‌­ها از جنس همان خشت­‌هایی است که در مناره استفاده گشته است. بنابراین احتمالا مناره و شبستان زمستانی در یک دوره بنا گشته‌­اند.

حیاط مسجد جامع روستای فهرج
حیاط مسجد جامع روستای فهرج

ورودی مسجد جامع فهرج

مسجد جامع فهرج سه ورودی مجزا داشته است. یکی از ورودی­‌ها در بخش جنوب غربی مسجد قرار گرفته بود. در حال حاضر نیز این درب به عنوان در ورودی مسجد مورد استفاده قرار می­‌گیرد. دو در ورودی دیگر در بخش شرقی مسجد واقع شده بودند. امروزه یکی از این درب­‌های شرقی را مسدود نموده‌­اند.

مناره مسجد جامع فهرج

همانطور که اشاره شد در بنای این مسجد هیچ گونه گنبدی دیده نمی­‌شود. تنها یک مناره مرتفع در بخش شمال غربی مسجد توجه افراد را به سمت خود جلب می­‌نماید. پله­‌های مارپیچی نیز در اطراف این مناره دیده می‌شود که به رواق مسجد راه دارد.

مناره مسجد جامع فهرج یزد
مناره مسجد جامع فهرج یزد

در کنار مناره مسجدی تعدادی اتاق دیده می­‌شود که کاربرد اصلی آنها مشخص نیست. بنا بر اظهارات برخی از باستان شناسان این مناره یکی از بناهای الحاقی مسجد می‌­باشد و نسبت به بنای اصلی مسجد دارای قدمت کمتری می­‌باشد. اما طبق اظهارات استاد پیرنیا این مناره در همان بنای اولیه مسجد وجود داشته است. اما در واقع تاریخ ساخت این مناره نیز مشخص نمی‌­باشد.

تزئینات مسجد جامع فهرج

در این مسجد به دنبال گنبد، کتیبه‌­های مختلف و کاشی­کاری­‌های لاجوردی و رنگی نباشید. طراحی و تزئین این بنا در سادگی و بی آلایشی تمام انجام شده است. اما همین سادگی بر زیبایی و جذابیت این بنا افزوده است.

یکی از مصالح اصلی که در ساخت این مسجد به کار رفته است، آجرهای خشتی در ابعاد بزرگ می‌­باشد. این آجرها عموما در عمارت­‌هایی به کار می­‌رفتند که در صدر اسلام آنها را بنا می‌­کردند. به طور کلی مصالحی که برای ساخت این مسجد به کار رفته است از جنس خشت و گل می‌­باشد. در بخش­هایی از بنا نیز از آجر استفاده نموده‌­اند.

گچبری­‌های زیبایی در این مسجد به چشم می­‌خورند که شباهت زیادی به گچبری­‌های دوره ساسانی دارند. به نظر می­‌رسد که در معماری این مسجد از دوران ساسانی الهام گرفته شده است. این ویژگی و الهام گرفتن از معماری ساسانی در معماری صدر اسلام به چشم می­‌خورد. گچبری­‌هایی که در بالای محراب و زیر طاق­های شبستان انجام شده‌­اند، مشابه یکدیگر هستند. قوس­‌های چند پره و طرح پله از جمله این تزئینات هستند.

معماری مسجد جامع فهرج
معماری مسجد جامع فهرج

طرح پله­‌ای یکی از الگوهای ایرانی تزئین بنا بوده است که در بناهای پیش از اسلام ایران مانند تخت جمشید دیده می­‌شده است. علاوه بر گچبری­‌ها در این بنا تزئینات و ویژگی­‌های دیگری نیز دیده می­‌شوند که یادآور معماری ساسانی هستند. در نمای طاق­ها و رواق­‌های رو به حیاط قوس­‌های تیزه داری دیده می­‌شود. این طاق‌­ها و قوس‌­ها بیضی شکل هستند. گچبری­‌ها به صورت شکنج­‌ها و پیچک­‌هایی هستند که در طاق کسری تیسفون وجود دارند.

توضیحات مسجد جامع فهرج
توضیحات مسجد جامع فهرج

مسیر دسترسی به مسجد جامع فهرج

این مسجد در قلب روستای فهرج بنا گشته است. برای بازدید از این مسجد به سمت 24 کیلومتری شمال شرق مهریز یزد حرکت کنید.

ساعات و هزینه بازدید از مسجد جامع فهرج

بازدید از این مسجد کاملا رایگان می­‌باشد. شما می­توانید همه روزه از صبح تا بعد از اذان مغرب از این مسجد تاریخی بازدید نمایید.

مناره مسجد جامع فهرج
مناره مسجد جامع فهرج

مساجد جامع ایران

از دیگر مساجد جامع ایران می‌توان از مسجد جامع اصفهان، مسجد جامع نایین، مسجد جامع بجستان، مسجد جامع ورامین، مسجد جامع ارومیه، مسجد جامع اردکان، مسجد جامع زواره، مسجد جامع یزد، مسجد جامع اردستان، مسجد جامع قاین، مسجد جامع گلپایگان و مسجد جامع ابرکوه نام برد.

جاهای دیدنی فهرج یزد

روستای فهرج یکی از روستاهای با قدمت و اصیل ایران به حساب می‌­آید. طبق گمانه زنی­‌های باستان شناسان این روستا یکی از نخستین نقاط سکونت ایرانیان محسوب می­‌شده است. آثار تاریخی این شهر به اندازه قرن­‌ها حرف برای گفتن دارند. از دیدنی­ های فهرج می­‌توان به قلعه فهرج، آب انبار حسینیه فهرج، مجموعه تاریخی شهدای فهرج، مسجد علاقبندی فهرج و کمپ کویری فهرج اشاره نمود.

مسجد جامع فهرج
مسجد جامع فهرج

آب و هوای فهرج

آب و هوای فهرج به گونه‌­ای است که در تابستان­‌ها هوا گرم و خشک است و در زمستان­‌ها هوا کاملا سرد و خشک می­‌شود. دلیل این موضوع قرارگیری این روستا در موقعیت جغرافیایی بیابانی می­‌باشد. ضمن اینکه میزان بارش در این خطه از کشورمان بسیار کم می­‌باشد. به همین خاطر میزان رطوبت در هوای این منطقه بسیار کم است.

در این بخش به آب و هوای فهرج اشاره شده است. با مراجعه به این بخش می‌توانید از شرایط حوی این منطقه در هر روز آگاهی یابید.

فهرج آب و هوا

لوکیشن دقیق مسجد جامع فهرج

برای بازدید از مسجد تاریخی فهرج تنها داشتن آدرس کافی نیست. در این بخش برای کسانی که برای اولین بار برای بازدید از این مسجد به فهرج می‌روند، لوکیشن دقیق آن آورده شده است. با مراجعه به این بخش و با کمک نرم افزار گوگل مپ تا رسیدن به این مسجد دیدنی را مسیریابی کنید.

اگر روش استفاده گوگل مپ را نمی‌دانید و با محیط این نرم افزار اشنایی ندارید، با لمس و کلیک بر روی این قسمت می‌توانید با این نرم افزار و چگونگی استفاده از آن آشنا شوید.

عکس‌های این مطلب را جناب آقای احسان گنابادی عزیز ثبت نموده‌اند.

امتیاز شما به این صفحه:

مسجد جامع فهرج یزد

مسجد جامع فهرج یزد از مساجد جامع قدیمی ایران و جاهای دیدنی فهرج است. در مطلب بالا به معرفی، تاریخچه، دیدنی های روستا فهرج و آدرس مسجد جامع فهرج پرداختیم.

درحال ارسال
امتیاز دهی کاربران
4 (4 رای)