گلیم سفره کردی

گلیم سفره کردی به عنوان یکی از صنایع دستی ایران شناخته می­‌شود. این هنر زیبا از انواع گلیم‌­هایی است که در استان خراسان شمالی و به دست عشایر آن بافته می­‌شود. زنان کرد عشایر شمال خراسان، نمادهایی را در این گلیم­‌ها نقش می‌زنند که نشانه احترام به طبیعت اطرافشان و کرامت قومی آنها می‌­باشد. این گلیم‌­ها در میان عشایر خراسان شمالی کاربردهای زیاد و متفاوتی دارند. به همین خاطر نزد مردمان این خطه دارای جایگاه ویژه‌­ای می‌­باشند. در ادامه این مقاله به بررسی وجه تسمیه گلیم سفره کردی، نقشمایه­‌های آن، آموزش بافت این گلیم­‌ها از گلیم ایرانی، قیمت گلیم در سال 1400، طرز بافت آن و سفره کردی کرمانجی خواهیم پرداخت.

سفره کردی دو گره
سفره کردی دو گره

وجه تسمیه گلیم سفره کردی

این گلیم در برابر رطوبت و نم بسیار مقاوم و نفوذ ناپذیر است. نقوشی که در این گلیم بافته می‌­شود شامل نقوش جالب میوه‌ها و غلات مختلف و نگاره­‌های جالب حیوانات حلال گوشت می­‌شود. از همین رو در گذشته عشایر از این گلیم­‌ها برای نگهداری نان استفاده می‌­کردند.

گلیم سفره کردی طلا شور شده
گلیم طلا شور شده

همچنین این سفره­‌ها را در مراسم مذهبی و جشن‌­ها برای مهمانان می‌‌گستردند و انواع غذاهای خوشمزه محلی را در آن قرار می‌­دادند. دلیل شهرت آن به سفره کردی نیز همین است.

گلیم های سفره کردی بصورت جفت
گلیم های سفره کردی بصورت جفت

علاوه بر کاربردهای یاد شده، گفته می­‌شود که این گلیم را در مراسم عروسی، در مقابل چادر و پیش پای عروس پهن می‌نمودند. به این صورت عروس هنگام ورود از روی آن عبور می‌­کرد. این حرکت نمادین برای ایجاد برکت و اتحاد انجام می­‌شده است. این سفره کردی­‌ها به گلیم انگشتی و پیش انداز معروف بودند. نگاره بافته شده روی آنها بیجک یا نقش انگشت عروس بود.

گلیم های سفره کردی جفت
گلیم های سفره کردی جفت

همین نقوش متفاوت و پر معنی باعث شده بود تا این دست بافته­‌های زیبا از قداست خاصی برخورد شوند. به نوعی این گلیم ها برای فرهنگ مردم عشایر شمال خراسان وسیله­‌ای آیینی محسوب می­‌شدند.

تصویر گلیم سفره کردی
تصویر گلیم سفره کردی

اما امروزه این گلیم از لحاظ مادی دچار چنان ارزشی شده که قیمت آن را چندین برابر کرده است. در نتیجه دیگر از این گلیم‌­ها به عنوان سفره استفاده نمی­‌کنند و حکم زیرانداز را پیدا کرده‌­اند.

نقشمایه ­های گلیم سفره کردی

گلیم سفره کردی دارای نقش و نگاره‌ای مختلفی می‌­باشد. این نقشینه‌­ها و نمادهایی که در گلیم بافته می­‌شود دارای معانی و پیشینه‌­های مختلفی است.

طرح گلیم سفره کردی
طرح گلیم سفره کردی

نقش درخت زندگی

یکی از نقوش بسیار جالب توجه در این گلیم نقش طاووس­‌های ایستاده در کنار درخت زندگی می­‌باشد. درخت زندگی در طراحی­‌های قدیم ایرانیان و تمدن­‌های مربوط به بین النهرین دیده می­‌شود. این نقش در این فرهنگ­‌ها دارای قداست ویژه‌­ای بوده است. به طوری که حتی در بعضی موارد دیده می­‌شود که درخت زندگی توسط حیوانات نگهبانی همچون شیر دال محافظت می‌­گردند. نقش درخت زندگی از دوران ایران باستان به ایران اسلامی منتقل شد و در نگاره‌­های گلیم­‌ها جاودانه گشت.

سفره کردی شور شده
سفره کردی شور شده

متن گلیم­‌های سفره کردی مستطیل و مربع شکل هستند. در این دست بافته‌­ها سه تا نه حاشیه در اطراف گلیم بافته می‌شود.

نقوش حیوانی و انسانی

از نقوش دیگری که در این دست بافته‌­ها دیده می­شود، نقوش حیوانی و انسانی است. حیواناتی همچون قوچ، شتر، مرغ و….. نقشمایه این نوع طرح­ها در زندگی روزمره و فرهنگ مردم عشایر ریشه دارد.

گلیم کردی دو گره
گلیم کردی دو گره

بافندگان این طرح­ها با الهام از طبیعت اطرافشان و زندگی روزمره خود بر روی بافته­‌های خود نقش می‌­اندازند. از همین رو در این گلیم­‌ها نقوشی گیاهی همچون بوته‌­های گل، رودخانه، خورشید، کوه و غیره دیده می­‌شود. حتی در بعضی از بافته­‌ها، نقوش اشیایی که زنان عشایری با آن سر و کار دارند هم وجود دارد. اشیایی همچون سماور، قندشکن، آیینه، شانه، عروسک، گاز انبر و وسایل روزمره زندگی این زنان.

نقوش حیوانی و انسانی گلیم سفره کردی
نقوش حیوانی و انسانی گلیم سفره کردی

نقش بیچک یا انگشت عروس

از مهم­ترین و معروف­ترین نقوش گلیم سفره‌کردی، نقشمایه بیچک یا انگشت عروس می­‌باشد. این طرح را در کناره­‌های طولی قالی می‌­بافند. تعبیرهای مختلفی در مورد نگاره بیچک انجام می­‌شود. برخی انگشت­‌های کناره قالی را نماد وحدت یا شب و روز تعبیر می­‌کنند. بعضی دیگر آنها را دست مهمان­‌هایی می­‌دانند که در جشنی دور سفره مهمانی نشسته­‌اند. عده­ای نیز آنها را دستان خانواده‌­ای می‌­دانند که شبانه روز در کنار یکدیگر مشغول کار و کوشش هستند. آنها بعد از تلاش­های بی وقفه برای صرف غذا دور این سفره جمع گشته‌­اند.

سفره کردی طلا شور شده
سفره کردی طلا شور شده

نقش­های نمادین

اما اگر بخواهیم این طرح­‌ها را به عنوان نمادی سنتی بررسی کنیم، باید بگوییم طرح بیچک از لحاظ فرهنگ مصور نمادهای سنتی انگشت­‌هایی افراشته به سوی آسمان هستند. این انگشتان در حال دعا و انتقال نیروی معنوی می­‌باشند. در بعضی فرهنگ­‌ها نیز دست نمادی از ازدواج و وحدت مجدد در جهانی دیگر است. در واقع نماد دست در هر فرهنگی یک معنا و مفهوم دارد.

عکس گلیم سفره کردی
عکس گلیم سفره کردی

آموزش گلیم سفره کردی

عشایر خراسان شمالی این نوع گلیم را که نوعی گلیم سوزنی است با بافت پیچشی منحصر به فردی می‌­بافند. در واقع این گلیم به جای اینکه یک پود داشته باشد، دو پودی می­‌باشد. یکی پود زمینه است که تک رنگ می­‌باشد. دومی پود نقش یا الوان است. این پود را برای بافتن طرح و نقش‌­های گلیم استفاده می­‌کنند.

پود زمینه را دقیقا مانند گلیم بافی از میان تارها عبور می‌­دهند. اما پود الوان را به دور تار می­‌پیچند و در پشت گلیم آن را رها می­‌کنند. دقیقا مثل گلیم‌­های یک طرفه که نخ­‌های بافته شده در پشت گلیم رها شده‌­اند.

بافت گلیم سفره کردی
بافت گلیم سفره کردی

در واقع گلیم­‌های سفره کردی در زمره گلیم‌­های یک طرفه قرار می­‌گیرند. بافت آنها نیز شباهت زیادی به بافت این نوع گلیم‌­ها دارد. این گلیم‌­ها در عرض پانزده روز و بر روی دارهای افقی بافته می‌­شوند. این دستبافته از پشم گوسفندان ایلات بافته می­‌شود.

قیمت گلیم سفره کردی

قیمت این گلیم­‌ها کاملا بستگی به اندازه و طرح آنها دارد. اما در سال 1400 قیمت این گلیم­‌ها از شش میلیون تومان شروع می‌شود. قیمت آنها تا بیست میلیون تومان متغیر می­باشد.

پشت گلیم سفره کردی
پشت گلیم سفره کردی

طرز بافت گلیم سفره کردی

نقش‌­ها و طرح­‌هایی که در سفره­‌های کردی به کار برده می­‌شود دارای هیچ گونه قاعده خاصی نیستند. زنان بافنده این طرح­ها را بر اساس سلیقه و ذوق شخصی خود بر روی گلیم پیاده می­‌کنند. مثلا آنها در بعضی از گلیم­‌ها نوک انگشتان طرح بیچک را با زاویه‌­ای قائم و به صورت تخت می‌­بافند. یا روی آنها را با خط­‌هایی ساده و ظریف تزئین می‌­نمایند.

شکل ترکیب بندی نقش‌­های انسانی و جانوری در این گلیم‌­ها، موسم کوچ در زندگی عشایر را به تصویر می‌­کشد. حتی در بعضی از آنها مراسم جشن‌­های مختلف در این بافته‌­ها دیده می­‌شود.

بافت گلیم سفره کردی دو گره
بافت گلیم سفره کردی دو گره

سفره کردی کرمانجی

همانطور که در ابتدای متن گفته شد، سفره‌کردی مصارف مختلفی داشته است. این سفره­‌ها را برای پذیرایی از مهمانان، نگهداری نان و پیش انداز عروس استفاده می‌­کردند. طرح هر کدام از این دست بافته‌­ها با هم فرق می­‌کرد و متناسب با کارایی آنها بافته می­‌شد. سفره­‌های مخصوص نان سه نوع سفره بودند. یکی سفر آرد بود که آرد نان را در آن نگهداری می‌­نمودند. دیگری مخصوص سفره خمیر بود که خمیر آماده شده را تا هنگام پخت در آن سفره­‌ها حفظ می­‌کردند. سفره آخر نیز مخصوص پخت نان بود که نان پخته شده و آماده را در آن قرار می­‌دادند.

بافت سفره کردی
بافت سفره کردی

مهم‌ترین نقوشی که در این دست بافته‌­ها دیده می‌­شد نقش انگشت بود. این نقش را به شکل مداخل و در کناره­‌های طولی متن گلیم سفره کردی می­‌بافند. عموما این طرح‌­ها برای سفره‌کردی­ هایی که در جشن­ها استفاده می­‌شد، به کار می‌­رفت.

اما از آنجایی که در فرهنگ ایرانی و اسلام برای برکات الهی و علی الخصوص نان احترام خاصی قائل گردیده است، سفره کردی ها بدون نقش بافته می‌­شود. یا اینکه طرح­‌های بسیار کوچکی روی آنها می‌­انداختند تا این نقوش با نان مداخله نداشته باشند.

عموما گلیم‌­هایی که به عنوان سفره از آنها استفاده می­‌کردند، به خاطر مصرف زیاد فرسوده می­‌شدند و بعد از مدتی نیز از بین می‌­رفتند. اما گلیم‌­هایی که برای مراسم عروسی مورد استفاده قرار می­‌گرفت به خوبی حفظ می­‌شد.

تصویر گلیم سفره کردی خراسان
تصویر گلیم سفره‌کردی خراسان

گلیم سفره کردی خراسان شمالی

گلیم سفره‌کردی یکی از بافته­‌های پر نقش و نگار است که در هر نقشینه آن مفهومی زیبا نهان گشته است. عموما این سفره کردی­ ها دارای یک حاشیه هستند که توسط انگشتانه‌­ها به متن اصلی گلیم وصل می­‌گردند. بافت متن اصلی این گلیم نیز دارای نقش و نگاره­‌های جانوری، گیاهی و هندسی می­‌باشد.

تنوع گلیم های سفره کردی
تنوع گلیم های سفره کردی

رنگ­‌هایی که در بافت این گلیم سفره به کار می­‌رود، رنگ­‌هایی گرم هستند. وقتی این گلیم را باز می‌­کنید و به تماشای آن می‌نشینید چیزی جز عشق و امید بافندگان آن را نمی‌‌بینید.

چند سال گذشته استان بجنورد به عنوان شهر ملی گلیم و سفره‌کردی مطرح شد. این گلیم زیبا در سال 1391 به عنوان میراث ناملموس در فهرست آثار ملی قرار داده شد. یک سال بعد هم نشان اصالت یونسکو را دریافت کرد.

از دیگر مطالب مرتبط با گلیم می‌توان به گلیم  فرق گلیم با جاجیم، گلیم نقش برجسته ایلام، تفاوت گلیم با فرش، گلیم پشمی، گلیم دستباف، گلیم هرسین، گلیم عنبران اردبیل، گلیم سنتی، گلیم قشقایی و گلیم ایرانی نام برد.

گلیم سفره کردی
گلیم سفره کردی

عکس‌های این محتوا متعلق به هنرمندان عزیز سرکار خانم رقیه میرزایی و سرکار خانم طیبه زارعی است.

امتیاز شما به این صفحه:

گلیم سفره کردی

گلیم سفره کردی یکی از صنایع دستی ایران است. در متن بالا به معرفی این گلیم ایرانی، تاریخچه، آموزش، رسوم، بافت و انواع گلیم سفره کردی پرداختیم.

درحال ارسال
امتیاز دهی کاربران
4.89 (9 رای)